Een terugblik op het Nederlands Journalistiek Festival

Deze editie is een avondnieuwsbrief in plaats van dat hij vanochtend verscheen. De reden is simpel: ik was de afgelopen twee dagen op het Nederlands Journalistiek Festival, waardoor rustig een paar uur gaan zitten om te schrijven er niet in zat. Tussen de sessies door en in de trein terug heb ik echter wel geprobeerd om deze editie samen te stellen. En dat is gelukt.

Verwacht geen compleet overzicht met lessen die ik heb geleerd, maar ik wil graag een overpeinzing met je delen. En vervolgens een lekker concreet verhaal:

• Voeren we wel het juiste gesprek binnen de journalistiek?
• Cijfers van NU.nl laten zien wat het effect is van een auteursfoto bij een artikel.

Voeren we wel het juiste gesprek binnen de journalistiek?

In de aanloop naar de tweede editie van het Nederlands Journalistiek Festival stelde ik mezelf de vraag op welke manier ik een bijdrage zou kunnen leveren aan het programma. Een panel met een aantal nieuwsbriefauteurs leek me wel leuk, maar eigenlijk wilde ik iets doen met de samenwerking tussen nieuwsorganisaties. Specifiek tussen de productafdelingen.

Eind januari schreef ik dat ik graag aan de slag wilde om te kijken of ik iets kan doen om te zorgen dat organisaties samen gaan experimenteren. In een aantal gesprekken die ik naar aanleiding daarvan voerde, kwam een duidelijke behoefte naar voren om op zijn minst meer uit te wisselen tussen de product- en innovatiemensen. Uiteindelijk zijn er uitdagingen waar iedereen mee worstelt en het is heel fijn om daar eens met anderen dan je eigen team over te sparren.

Ik besloot een idee in te dienen met het Nederlands Journalistiek Festival om een meetup te organiseren voor iedereen die bezig is met productontwikkeling en innovatie. Samen met Arie Bart de Vries (zijn naam zul je later in deze nieuwsbrief ook nog tegenkomen) en Fabienne Meijer begeleidde ik afgelopen vrijdag deze meetup.

En als ik de reacties mag geloven was het een succes: deelnemers vonden het nuttig en er is behoefte om vaker samen te komen. Missie geslaagd, nu nog kijken hoe er een vervolg aan te geven. Ideeën zijn welkom!

Wat ook interessant was, was om te zien wat er werd besproken. We vroegen de aanwezigen om in gesprek te gaan over hun uitdagingen en de uitdagingen voor de hele industrie. En het interessante was dat eigenlijk overal één ding terugkwam: sluit de journalistiek op dit moment wel genoeg aan bij de behoefte van de doelgroep. Dit is uiteindelijk de kern van het werk dat mensen in productontwikkeling doen, maar er was een duidelijke twijfel bij de deelnemers of dit binnen de journalistiek als geheel wel goed gaat.

Los van het feit dat ik naar buiten ging met een tevreden gevoel, omdat het doel dat ik met de meetup had bereikt lijkt te zijn, ging ik door die uitkomst ook wel naar buiten met een vraag. De vraag of we binnen de journalistiek wel het juiste gesprek voeren.

In de sessies waar ik tijdens de rest van het festival bij was, ging het heel veel over het publiek. Over in gesprek gaan met hen, over beter aansluiten bij hun behoeften. Daarmee ging het over deze vraag, maar ook weer niet. Voor mijn gevoel ging het namelijk vooral over hoe we dat kunnen doen binnen de huidige context van wat we met zijn allen vinden wat journalistiek is. Binnen de kaders die we al kennen.

Wat ik miste is een veel fundamentelere vraag: wat zou journalistiek überhaupt moeten zijn? Wat is het fundament waarop producten worden gebouwd? Zolang je blijft bouwen op hetzelfde fundament is de ruimte om dingen echt te veranderen beperkt. Je kunt je eigen aangepaste spelregels bedenken voor Monopolie, maar zolang je blijft spelen met het bord en de speelstukken, blijft het spel dat je speelt verdomd veel lijken op monopolie. Dat is een probleem als mensen geen behoefte meer hebben aan kapitalistische bordspellen.

Moeten we, juist met de mensen die naar zo’n evenement als het Nederlands Journalistiek Festival komen, niet tot een veel fundamenteler gesprek komen? Als er mensen zijn die überhaupt openstaan voor zo’n gesprek, waren ze dit weekend in Deventer te vinden, dat weet ik zeker. Daarmee heb ik in de trein terug al meteen een idee over wat voor sessie ik volgend jaar ga indienen bij de organisatie van het festival.

Cijfers van NU.nl laten zien wat het effect is van een auteursfoto bij een artikel

In de strijd tegen de afname van verkeer vanuit Google en externe platforms en tegen het veranderende mediagebruik, heeft NU.nl voor dit jaar vier oplossingsrichtingen bedacht waar men mee aan de slag is gegaan:

1. Een directe relatie opbouwen met de bezoeker.
2. De mens achter NU.nl meer in de spotlight zetten en benadrukken.
3. AI inzetten om het werk makkelijker/beter/efficiënter te maken.
4. Op zoek gaan naar hoe AI de gebruikerservaring voor bezoekers kan verbeteren.

Op het Nederlands Journalistiek Festival in Deventer ging Arie Bart de Vries, UX Lead bij NU.nl, in op één van deze vier dingen. En zowaar was het niet één van de AI-richtingen, maar nummer 2: de mens achter NU.nl meer in de spotlight zetten.

Uit een nulmeting bleek dat NU.nl voor veel mensen nog een anonieme nieuwsbron is. Wat niet gek is, want op de verticale video's die NU.nl maakt, komt de redactie nooit in beeld. Als een artikel een vermelding van de auteur heeft, staat er enkel een naam bij.

Met de redactiefeed, waarover vorig jaar op het Journalistiek Festival een presentatie werd gegeven, probeert NU.nl daar verandering in te brengen, maar het productteam heeft ook een aantal kleine wijzigingen aan de app en site doorgevoerd. De redactie is op de foto gegaan en bij artikelen waar een auteur bij staat, staat sinds het voorjaar een foto. Daarnaast staan bij redactieblogs nieuwe visuals met duidelijkere foto's. Deze zomer werden ook biografieën van auteurs toegevoegd aan artikelen.

Een A/B-test met de foto's van auteurs leverde een duidelijke winst op: artikelen met een foto van de auteur werden verder uitgelezen en NU.nl kreeg een hogere betrouwbaarheidsscore bij de testgroep die de foto’s te zien kreeg. Het aantal pageviews was tussen beide groepen gelijk, maar je verwacht ook niet dat er een effect zichtbaar is.

Wat NU.nl daarnaast heeft gedaan, is zowel in de nulmeting als in vervolgonderzoeken per kwartaal aan bezoekers gevraagd of ze redacteurs herkenden op basis van een hele reeks foto's. Het aantal mensen dat een redacteur herkent, is flink gestegen in het afgelopen halfjaar.

Ik vind dit een prachtig voorbeeld van hoe kleine aanpassingen aan een product met een duidelijk doel concrete resultaten opleveren. Uiteraard is het afwachten of meer herkenbaarheid van de gezichten NU.nl uiteindelijk echt helpt nu het verkeer onder druk staat, maar de eerste meetbare resultaten zijn in ieder geval positief.

Kort

• Freek Staps vertrekt eind dit jaar als hoofdredacteur van het ANP. Wie hem opvolgt, is nog niet bekend.
• Forum voor Democratie maakt een Engelstalige podcast die vol zit met Russische propaganda.
• De landelijke publieke omroep hoeft komend jaar waarschijnlijk minder te bezuinigen dan gevreesd. Als de begroting van het kabinet wordt goedgekeurd, gaat er 45 miljoen euro van de ruim 150 miljoen euro die bezuinigd moest worden af. De lokale omroepen en regionale omroepen krijgen er zelfs geld bij, respectievelijk 3 en 4 miljoen euro.
  • Het Commissariaat voor de Media is kritisch op het wetsvoorstel voor de hervorming van de landelijke publieke omroep. Er is te weinig ruimte voor extern toezicht op de publieke omroep en te veel zelfregeling. Daarnaast mist de toezichthouder concrete maatregelen om de publieke omroep weerbaar te houden tegen dominantie van de grote online platforms.
• Talpa Network splitst het bedrijf op in drie takken: Talpa Audio (Radio 538, Radio 10, Sky Radio), Talpa Video (SBS6, Veronica, Net5) en Talpa Media (reclameverkoop). Vervolgens worden die drie onderdelen samen met productiebedrijf Talpa Studios één nieuw overkoepelend bedrijf: Talpa. Hiermee valt definitief het doek voor het plan van John de Mol om een bedrijf te creëren dat binnen de Nederlandse markt de concurrentie aankan met Facebook.
• Ik snap opeens een stuk beter waarom ik tijdens wat rondvragen weinig reactie kreeg op vragen over hoe media omgaan met de Europese AI-verordening. NPO, DPG Media, Mediahuis en Talpa werkten aan een gezamenlijke richtlijn voor transparantie AI-gebruik. En blijkbaar waren die toen de regelgeving in ging nog niet klaar.
• Het Huis voor de Journalistiek vestigt zich dit najaar in de Centrale Bibliotheek in Den Haag. Het idee is dat journalisten en het publiek er samen kunnen komen om de kloof tussen die twee te verkleinen. Trouw, Villamedia en Den Haag FM doen mee aan het project.
• In Duitsland staat de vrije pers onder druk in de deelstaat Saksen-Anhalt na de overwinning van de extreemrechtse partij AfD. Het zou zomaar kunnen dat de publieke omroep MDR uit de deelstaat verdwijnt.
  • In de VS staat de vrije pers inmiddels al bijna twee jaar onder druk door het beleid van Donald Trump. Gisteren werd bekend dat CNN, MS NOW (MSNBC) en Politico niet langer toegang krijgen tot het Witte Huis, omdat ze niet braaf doen wat Trump wil.
  • En dan denk je dat het in Nederland gelukkig (nog) goed zit met de persvrijheid, maar hier heeft de journalistiek te maken met toenemende juridische druk. Uit onderzoek van PersVeilig en Ipsos blijkt dat 94 procent van de hoofdredacties weleens een dreigende brief of telefoontje heeft ontvangen waarin werd gedreigd met juridische stappen. 56 procent van de journalisten geeft aan juridische druk te ervaren tijdens hun werkzaamheden.
• Medewerkers van Microsoft hebben intern vragen gesteld of het gebruik van nieuwsartikelen door OpenAI om taalmodellen te trainen "de grootste diefstal van werk in de geschiedenis van de mensheid is". Dat blijkt uit bewijsstukken in de zaak die The New York Times heeft aangespannen tegen OpenAI en Microsoft vanwege de inbreuk op auteursrechten. Binnen OpenAI waren er zorgen dat hun technologie het einde van de nieuwsindustrie zou kunnen betekenen.
• Amazon Prime voegt in de VS korte nieuwsvideo's toe aan de app. Het gaat om zowel landelijk als lokaal nieuws en Amazon werkt hiervoor samen met verschillende partijen die de video's maken.
• Threads voegt een heleboel functionaliteiten voor podcastmakers toe om hun podcast te promoten. Je kunt losse afleveringen met transcriptie toevoegen aan posts, maar ook op je profielpagina kun je je podcast uitlichten.