Het publiek wil niet dat de journalistiek generatieve AI gebruikt

Ik ben er weer. Wat een pauze van een week zou worden tijdens de herfstvakantie, werd een onderbreking van een aantal weken. De reden daarvoor is dat mijn vader, na ruim zes jaar ziek te zijn geweest, is overleden en ik daardoor niet de tijd, aandacht en energie had om mijn nieuwsbrief te schijven.

Deze week pak ik de draad weer op en stuur ik vanwege mijn lange afwezigheid de woensdageditie, die normaal alleen voor leden is, naar iedereen. Het kort-blokje ontbreekt in deze nieuwsbrief nog wel, omdat ik nog niet helemaal bijgelezen ben. Vrijdag maak ik een mooi nieuwsoverzicht voor je.

7 interessante inzichten over het gebruik van generatieve AI in nieuws

Voor het derde jaar op rij heeft het Reuters Institute het Generative AI and News Report gepubliceerd. Hierin wordt het gebruik van kunstmatige intelligentie en de houding ten opzichte van de technologie door het publiek onderzocht met een specifieke focus op nieuws.

De afgelopen twee jaar werden in zes landen zo'n 2000 mensen per land ondervraagd: het VK, Frankrijk, Denemarken, de VS, Argentinië en Japan. Dit jaar komen er drie landen bij: Australië, Noorwegen en Finland. Nederland zit er niet bij en de verschillen tussen die landen zijn aanzienlijk, dus je mag de resultaten niet zomaar projecteren op Nederland. Dat betekent niet dat er geen interessante dingen in het rapport staan. Ik licht 7 inzichten uit en probeer ook zoveel mogelijk de verschillen tussen de onderzochte en de ontwikkelingen door de jaren heen te laten zien, omdat je de cijfers daardoor het beste in perspectief kunt plaatsen.

1. Niet alleen meer mensen gebruiken generatieve AI, mensen gebruiken het ook steeds vaker

Het is niet heel verrassend dat het gebruik van generatieve AI stijgt. In de negen onderzochte landen gebruikt gemiddeld iets meer dan de helft van de mensen generatieve AI op wekelijkse basis, vorig jaar was dat nog een derde. Wat interessant is, is dat ook de intensiteit van het gebruik stijgt. Vorig jaar gebruikte 47 procent van de wekelijkse gebruikers de technologie dagelijks, inmiddels is dat 54 procent.

Zoals ik in de inleiding al zei: er zijn aanzienlijke verschillen tussen landen. Daarbij valt op dat de groei van het gebruik in de VS relatief laag is en dat de VS is ingehaald door de Scandinavische landen. Argentinië sprong er vorig jaar al erg uit: inmiddels zegt tweederde van de mensen daar generatieve AI op wekelijkse basis te gebruiken.

Het gebruik ligt in werkelijkheid stiekem veel hoger dan deze cijfers laten zien. Er wordt namelijk gekeken naar het gebruik van diensten als ChatGPT, Gemini, Copilot en Claude. Het gebruik van AI-overzichten en de AI-modus in Google zit er niet in, terwijl dat dé manier is om generatieve AI te gebruiken zonder dat je daar heel bewust voor kiest. Als je deze vorm van AI-gebruik meeneemt in de cijfers, dan ligt het gebruik plots veel hoger.

2. Het vertrouwen in ChatGPT daalt onder jongvolwassenen

In het begin werd vaak gedacht dat het vertrouwen in generatieve AI zou stijgen als mensen de technologie beter zouden leren kennen, maar in de publieke opinie zie je veel afkeer van de technologie. Ik was dan ook zeer benieuwd naar hoe het vertrouwen zich zou ontwikkelen in dit onderzoek, omdat je door het jaarlijkse ritme heel duidelijke trends kunt zien.

De onderzoekers lichten specifiek het vertrouwen in ChatGPT uit, omdat dat door eenderde van alle ondervraagden wordt gebruikt.

Daarbij vallen drie dingen op:

• Hoe ouder iemand is, hoe lager het vertrouwen in ChatGPT. Dat is geen nieuw inzicht, dat was vorig jaar ook al te zien.
• Het vertrouwen in ChatGPT is in alle leeftijdsgroepen boven de 25 toegenomen, waarbij geldt: hoe ouder de groep, hoe meer het vertrouwen is toegenomen.
• In de groep 18-24 jaar is juist een gigantische afname van het vertrouwen te zien. Die groep sprong er in 2025 in positieve zin uit qua vertrouwen, maar het is nu de enige leeftijdsgroep waar het vertrouwen is gedaald. Of eigenlijk moet ik zeggen gekelderd, want het ligt nu onder het vertrouwen onder de groep 25-34 jaar.

3. Het gebruik van AI Agents is best hoog

We horen dit jaar natuurlijk heel veel over AI-agents en alle techbedrijven zetten er vol op in. Tegelijkertijd ben ik altijd heel benieuwd naar hoeveel mensen dit nu echt actief gebruiken, omdat de techbedrijven en AI-goeroes maar al te graag een beeld schetsen van een leven waarin "gewone mensen" continu allerlei werk en taken aan kunstmatige intelligentie overlaten.

Heel eerlijk: de cijfers in dit onderzoek zijn hoger dan ik had verwacht. 14 procent van de ondervraagden zegt de technologie op wekelijkse basis te gebruiken om taken te laten uitvoeren. De verschillen tussen landen zijn daarbij wel groot.

Niet geheel verrassend geldt hierbij: hoe jonger iemand is, hoe groter de kans dat diegene AI-agents gebruikt.

Wat jammer is, is dat het onderzoek verder niet ingaat op wat mensen daadwerkelijk doen met die agents.

4. Het gebruik van generatieve AI om aan nieuws te komen blijft relatief laag

Het onderzoek staat vol met cijfers over waar mensen generatieve AI voor gebruiken. Daarbij zie je dat het verkrijgen van informatie het populairste is en dat het ook harder stijgt dan het genereren van tekst, plaatjes of video.

Als je verder inzoomt dan zie je dat het bij het verkrijgen van informatie over het algemeen niet gaat om nieuws. Ja, het gebruik van generatieve AI voor nieuws stijgt (want al het gebruik stijgt), maar is met 9 procent relatief laag. Onderzoek naar een onderwerp wordt door 24 procent van de mensen gedaan, waarbij natuurlijk wel vragen blijven hangen, zoals: zitten daar geen nieuwsonderwerpen bij en rekenen mensen nieuws in Googles AI-overzichten mee? Dat weten we niet.

De verschillen tussen landen als het gaat om het gebruik van generatieve AI zijn ook nog eens groot. Daarbij valt vooral op hoe laag het gebruik in Europese landen is vergeleken met de VS, Japan en Argentinië.

5. Het AI-gebruik van mensen laat zien waar kansen liggen voor de journalistiek

Voor mij is dit inmiddels een bekend rijtje en er zijn ook geen grote verschuivingen in te zien, maar ik kan me voorstellen dat dat voor veel lezers niet zo is. Daarom een overzicht van wat mensen doe op het gebied van nieuws met generatieve AI. Wat over de hele linie opvalt, ook als je kijkt naar de verschillen tussen vorig jaar en dit jaar, is dat onder de streep dat het beter begrijpen van nieuws de belangrijkste reden is voor het AI-gebruik. Dat laat in mijn ogen ook zien waar de kansen liggen voor de journalistiek.

Als je breder kijkt naar waarom mensen informatie vergaren via AI-diensten, dan zie je dat gemak de belangrijkste reden is (ik denk voor veel mensen heel herkenbaar), maar dat ook het feit dat meerdere bronnen worden gecombineerd en dat je vervolgvragen kunt stellen, belangrijk is.

6. Het gebruik van zoekmachines staat onder druk

Het gebruik van nieuwssites- en apps daalt licht onder mensen die generatieve AI gebruiken om aan informatie te komen. Tenminste: dat is wat ze zelf zeggen. Dit zijn geen daadwerkelijke gebruikscijfers. Interessant is dat het gebruik van social-media-platforms juist licht stijgt en niet geheel verrassend zijn zoekmachines (lees: Google) de grote verliezer. Aangezien zoekmachines verantwoordelijk zijn voor een groot deel van het verkeer naar nieuwssites, zou er sprake kunnen zijn van een dubbel negatief effect van generatieve AI op het verkeer uit Google. Niet alleen neemt het verkeer uit Google af door AI-samenvattingen en de AI-modus, maar ook doordat een groep mensen minder Googlet.

7. De houding tegenover het gebruik van generatieve AI door nieuwsmedia is zeer negatief

De onderzoekers hebben gevraagd of mensen denken dat het gebruik van generatieve AI in specifieke sectoren de samenleving beter maakt. Nieuwsmedia scoort daarin heel laag, al zijn de verschillen tussen landen groot. Alleen het gebruik in de politiek wordt negatiever beoordeeld, terwijl het daar een stuk meer gebruikt wordt dan in de journalistiek...

Mensen voelen zich ook iets minder prettig bij het gebruik van generatieve AI bij het maken van nieuws dan vorig jaar, al is die afname minimaal.

Toch zijn er dingen waarvan mensen denken dat generatieve AI de journalistiek kan helpen. Daarbij valt vooral op dat een groeiende groep denkt dat kunstmatige intelligentie ervoor kan zorgen dat mensen het nieuws beter te begrijpen.