6 min read

De angst van Google om zijn monopolie te verliezen zorgt voor het verdwijnen van de traditionele zoekmachine

Hoe langer je over nadenkt, hoe onlogischer het is dat Google de AI-modus zo actief richting gebruikers pusht.
De angst van Google om zijn monopolie te verliezen zorgt voor het verdwijnen van de traditionele zoekmachine
Foto: sarah b / Unsplash

Ik kwam gisteren tot de conclusie dat het over vijf weken alweer Kerst is. Het jaar vliegt voorbij, terwijl tegelijkertijd extreem veel is gebeurd in een jaar tijd. Zonder al te beginnen met terugblikken, had ik voor mijn gevoel meer om over te schrijven dan ooit in mijn nieuwsbrief. Ook vandaag heb ik weer een stuk geschreven, waar ik al een tijd mee rondliep in mijn hoofd. Het is een andere kijk op de toekomst van zoeken op internet, dan die meestal wordt besproken.


Terwijl Google steeds meer op een chatbot gaat lijken, blijft de behoefte aan een traditionele zoekmachine bestaan

Google verandert zijn zoekmachine stap voor stap. Wat begon met AI-overzichten, werd vervolgens een volledige AI-modus en deze AI-modus wordt een steeds prominenter onderdeel. De zoekbalk veranderde dit voorjaar en vanuit een AI-overzicht worden gebruikers actief aangespoord om een vraag te stellen en daarmee de AI-modus te openen.

Google ziet hierdoor het type zoekopdrachten veranderen. In plaats van te zoeken naar termen, beginnen mensen vragen te stellen. Alles wijst erop dat Google de wijzigingen - die veranderen hoe de zoekmachine al bijna 30 jaar lang werkt - doorvoert omdat dat is wat gebruikers willen. Omdat ze zien dat gebruikers de AI-modus massaal omarmen.

Maar is dat wel zo? Google vertelde in mei trots dat de AI-modus maandelijks een miljard gebruikers heeft, maar bedrijven die gebruikersdata verzamelen laten zien dat het gebruik in werkelijkheid heel klein is. Cijfers van Datos (dat enkel desktopgebruik meet) van begin dit jaar lieten zien dat in maart in de VS slechts 0,16 procent van al het zoekgedrag op computers plaatsvond in de AI-modus. In de EU was het die maand 0,21 procent. Weinig, al was het drie maanden eerder in beide regio's 0,06 procent, wat een snelle stijging laat zien.

De AI-modus was in maart veel minder prominent aanwezig dan nu, dus het gebruik zal wel flink gestegen zijn, maar het kan bijna niet anders dan dat veruit de meeste zoekopdrachten nog gewoon in Google gebeuren.

Een interessante factor is dat een zoekopdracht in de AI-modus Google veel meer kost dan een traditionele zoekopdracht. En waar de traditionele zoekmachine een goed werkend verdienmodel heeft met gesponsorde zoekresultaten, is dat bij de AI-modus nog volop in ontwikkeling.

Hoe langer je erover nadenkt, hoe onlogischer het is dat Google de AI-modus zo actief richting gebruikers pusht. De enige logische verklaring is angst: Google ziet waarschijnlijk dat sommige gebruikers minder zoeken, omdat ze vragen stellen aan chatbots als ChatGPT. En voor een monopolist is niks zo gevaarlijk is als wanneer er een concurrent komt die daadwerkelijk klanten afpakt. Dan doe je alles om die monopolie te beschermen.

In het Generative AI and News Report dat het Reuters Institute deze maand publiceerde, geeft ruim een derde van de gebruikers van chatbots aan dat ze zoekmachines minder zijn gaan gebruiken. En 'zoekmachines' staat in de praktijk gelijk aan Google, aangezien het bedrijf een marktaandeel heeft van rond de 95 procent.

Bron: Generative AI and News Report 2026

Het is ergens dan ook een logische reactie van Google, dat het bedrijf besluit vol in te zetten op een chatbotachtige interface, want dat is waaraan het gebruikers verliest. Het bedrijf doet dat in kleine stappen, maar die volgen elkaar wel razendsnel op. De AI-modus werd in maart vorig jaar als test geïntroduceerd in de VS. In mei dit jaar werd het diep verweven in Googles zoekbalk en traditionele zoekmachine.

De volgende stap is dat de homepage van Google een gespreksgeschiedenis krijgt en een incognitomodus, waarmee een gestelde vraag geen onderdeel wordt van je zoekhistorie. Hiermee gaat Google qua interface nog meer op een chatbot lijken.

Met elke stap die Google zet, wordt de traditionele zoekmachine echter verder naar de achtergrond gedrukt. En dat is extreem gevaarlijk. Er is immers niets dat erop wijst dat mensen geen behoefte hebben aan een traditionele zoekmachine. Sterker nog: ik ben ervan overtuigd dat een antwoordenmachine als de AI-modus of een chatbot gebruikers beter bedient bij een deel van de zoekopdrachten, maar dat er ook zoekopdrachten blijven waarbij iemand gewoon een lijst blauwe linkjes nodig heeft als antwoord.

De kritiek op Google Zero - het idee dat het verkeer uit Google compleet wegvalt - is altijd dat dat verkeer nooit nul zal worden, omdat mensen soms gewoon op zoek zijn naar een website. En daar ben ik het helemaal mee eens.

Tegelijkertijd wordt de traditionele zoekmachine steeds meer overgenomen door een chatbot-interface, waardoor het veel lastiger wordt om "gewoon" te zoeken. Terwijl dat is wat gebruikers doen. Door de angst van Google om marktaandeel te verliezen, maakt het iets kapot waar mensen behoefte aan hebben, daar ben ik van overtuigd.

Dat biedt misschien kansen voor een andere speler om de rol van een traditionele zoekmachine over te nemen. Iets wat het monopolie van Google zou doorbreken, wat uiteindelijk alleen maar goed is. Tegelijkertijd is er de kans dat er een fundamenteel stukje van het internet kapotgaat met alle gevolgen van dien.



Kort

  • Mediahuis krijgt 40 miljoen euro van Google voor de deelname aan het Google News Showcase-programma in Nederland en België, dat schrijft het Vlaamse Apache. Bij dit programma betaalt Google uitgevers en in ruil daarvoor mag het binnen Google News een selectie van artikelen die achter de betaalmuur staan aanbieden aan gebruikers. Het programma is een soort lobbytactiek, want door de deals probeert het bedrijf onder strenge regulering uit te komen die Google verplicht stelt om uitgevers te betalen. DPG Media doet ook mee aan het programma van Google, maar het exacte bedrag is niet bekend. Volgens Apache gaat het om ongeveer hetzelfde bedrag. Beide uitgevers zouden volgens de site ook met het techbedrijf in gesprek zijn over de News AI Pilot. Hiermee krijgt Google tegen betaling een licentie op artikelen voor AI-toepassingen.
  • De daling van het aantal tv-kijkers, waar ik vorige week over schreef, zorgt voor een probleem op de mediabegroting. Er komen naar verwachting volgend jaar minder STER-inkomsten binnen dan de 153,3 miljoen euro die nodig is. Het verwachte tekort van 24,1 miljoen euro kan worden betaald vanuit de Algemene Mediareserve, maar op lange termijn ontstaat er een gat in de begroting. De publieke omroep heeft niet genoeg mogelijkheden om de wegvallende inkomsten online te compenseren, omdat de ruimte voor online reclame binnen de mediawet zeer beperkt is.
  • Streamingdienst SkyShowtime stopt in Nederland en de rest van Europa. De dienst is in handen van het Amerikaanse Comcast en Skydance (voorheen Paramount). De dienst blijft nog tot eind volgend jaar beschikbaar. Het is te verwachten dat de series en films - waaronder de Avatar-reeks, Star Trek en Dexter - worden gelicenseerd aan andere diensten.
  • Instagram voegt een functie toe die ik al jaren mis: de mogelijkheid om een Story te bewerken nadat je die hebt geplaatst. Je hebt hiervoor 15 minuten de tijd, waardoor je eindelijk een Story niet helemaal opnieuw hoeft te maken als je een tikfout hebt gemaakt.
    • Instagram is een samenwerking gestart met Amazon, waarbij makers geld kunnen verdienen aan de verkoop van producten op Amazon die ze aanprijzen. Makers zijn echter huiveriger, omdat ze Amazon toestemming geven om hun werk voor allerlei vormen van reclame te gebruiken.
  • Canva biedt gebruikers de mogelijkheid om de AI-functies uit te schakelen als ze geen gebruik willen maken van generatieve AI.
  • In Wales is een netwerk van lokale nieuwsbrieven van start gegaan. De eerste nieuwsbrief richt zich op Cardiff en er werken twee fulltime journalisten aan. In Engeland en Schotland is Mill Media al een paar jaar actief met lokale nieuwsbrieven; inmiddels is dat een uitgever met nieuwsbrieven in zeven steden.