NRC werkte al maanden aan vertrouwen in de journalistiek toen het de fout in ging met stukken over informateur Wijers

Ik wil deze mail beginnen met een verwijzing naar de meest recente editie van de nieuwsbrief van Fabienne Meijer, De Durfredactie. Ze schrijft daarin over de kracht van samen met andere redacties experimenteren.

Ik verbaas me er al tien jaar over hoe weinig geleerde lessen worden gedeeld binnen de Nederlandse media en samenwerken om te experimenteren gebeurt al helemaal niet. Fabienne haalt in haar nieuwsbrief het internationale project Audience Studio van het Institute for Non-Profit News aan, maar concludeert terecht dat we dit soort initiatieven in Nederland hard nodig hebben en dat daarvoor een facilitator noodzakelijk is, een organisatie die dit soort samenwerkingen opzet en actief houdt.

Op de een of andere manier voelde ik me aangesproken, terwijl ik helemaal geen organisatie ben. Om de simpele reden dat ik al zo lang voel dat dit mist, maar ook omdat ik denk dat ik met mijn kennis en ervaring iets kan bijdragen.

Concreet is dit totaal niet, maar in plaats van hier weer heel erg lang over te gaan nadenken, dacht ik: ik deel dit gewoon in mijn nieuwsbrief. Als een open uitnodiging om hier met me over na te denken, om een kop koffie te drinken als je ook het gevoel hebt dat we hier iets mee moeten in Nederland. Voel je je aangesproken? Mail me! (Je kunt gewoon antwoorden op deze nieuwsbrief.)

Dan nu door met deze nieuwsbrief. Een lange editie, want ik wil het met je hebben over:

• NRC zat middenin toelating tot The Trust Project toen het publiceerde over Hans Wijers en werd vlak daarna toegelaten.
• Jongeren besteden minder tijd op social media en willen een verbod onder de 16.

NRC zat middenin toetreding tot The Trust Project toen het publiceerde over Hans Wijers en werd vlak daarna toegelaten

De afgelopen maanden is er in de journalistieke wereld veel kritiek geweest op het handelen van NRC rondom de berichtgeving over D66'er Hans Wijers. De krant schreef dat Wijers VVD-leider Dilan Yeşilgöz 'een leugenaar' had genoemd, maar moest dit later rectificeren omdat Wijers dat helemaal niet had gezegd en omdat bleek dat er maar één bron was.

Ook publiceerde NRC over een appje waarin Wijers Yeşilgöz "die feeks van de VVD" had genoemd. Deze uitspraak had de informateur wel echt gedaan in een app-bericht voorafgaand aan de verkiezingen. Er is echter achteraf veel kritiek geweest, omdat de bron die privébericht lekte hier belang bij zou hebben, terwijl de krant niets schreef over de bron en zijn motieven. De Volkskrant maakte destijds een uitgebreide reconstructie van wat er gebeurd is.

De handelswijze van NRC in deze berichtgeving en ook in de periode daarna gaat in tegen verschillende journalistieke principes op het gebied van transparantie en brongebruik.

Begin deze week kwam NRC opnieuw in het nieuws, omdat bleek dat Hugo Logtenberg, die verantwoordelijk was voor de berichtgeving, de onderzoeksredactie van NRC zou hebben verlaten en op de sportredactie werkt. De krant is echter niet transparant over deze functiewijziging en wil er helemaal niets over zeggen.

Vlak daarna maakte de Ombudsman van NRC bekend dat hij na nog geen half jaar zijn werk neerlegt. In een korte verklaring zegt hij dat de functie toch niet zo goed bij hem paste en dat zijn reconstructie rondom de kwestie-Wijers "op onderdelen niet scherp genoeg was".

De hele zaak is niet goed voor het vertrouwen in NRC, maar ook de hele afhandeling en de beperkte zelfreflectie en transparantie dragen daar niet aan bij.

Ik was dan ook verbaasd toen ik deze week hoorde dat NRC zich halverwege vorig jaar heeft aangesloten bij The Trust Project. Deze non-profit-organisatie heeft onderzoek gedaan naar wat de belangrijkste indicatoren zijn voor vertrouwen in de journalistiek en helpt redacties deze te implementeren. Dat gebeurt via gesprekken, trainingen en het doorvoeren van aanpassingen in werkwijze, waarna een nieuwsmerk officieel het label van The Trust Project mag voeren, zodra het alle indicatoren heeft geïmplementeerd. Dat betekent bijvoorbeeld dat nieuws en opinie gescheiden moeten zijn en altijd moeten worden gelabeld met een uitleg over wat dat label betekent en dat er informatie te vinden is over de auteurs van stukken.

NRC had het implementatietraject net achter de rug tijdens de berichtgeving over Wijers. Sterker nog: Mediahuis deelde trots dat NRC binnenkort zou toetreden tot The Trust Project op de dag dat het artikel over het 'feeks-appje' in de krant verscheen. Twee weken later was die toetreding afgerond en heeft de krant onder elk artikel het logo van The Trust Project staan met een link naar de journalistieke principes van de krant.

De hele zaak Wijers en de afhandeling daarvan heeft plaatsgevonden in de periode dat NRC volop bezig was met The Trust Project en actief bezig was met het vertrouwen. En zeker op het gebied van brongebruik kun je zelfs stellen dat NRC in strijd lijkt te hebben gehandeld met één van de trust indicatoren waar de krant zich aan heeft geconformeerd.

De journalistieke fouten die hier zijn gemaakt zijn kwalijk, maar dat dat gebeurt op het moment dat een redactie zo expliciet bezig is met vertrouwen maakt het kwalijker. De matige reflectie en het gebrek aan transparantie die er op volgden zijn in dat licht zelfs compleet onbegrijpelijk.

Jongeren besteden minder tijd op social media en willen een verbod onder de 16

Newcom heeft gisteren de nieuwe editie van het jaarlijkse Nationale Social Media Onderzoek (pdf) gepubliceerd. Voor het onderzoek hebben 6685 Nederlanders van 15 jaar en ouder een vragenlijst ingevuld over hun socialmediagebruik. Dit is een representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking. Door de jaarlijkse frequentie van het onderzoek geeft het een goed beeld van hoe het gebruik van sociale netwerken zich ontwikkelt. De laatste jaren stellen de onderzoekers daarnaast steeds meer vragen over de houding die mensen hebben tegenover social media. Ik licht de in mijn ogen vier interessantste inzichten uit.

1. Socialmediagebruik groeit, behalve onder jongeren

Het aantal Nederlanders boven de 15 jaar die gebruik maakt van social media is gegroeid van 14,4 naar 14,6 miljoen Nederlanders. In de praktijk betekent dat bijna iedere Nederlander wel een platform gebruikt, ook ouderen, mede door de populariteit van WhatsApp. Er zijn namelijk 14,3 miljoen Nederlanders van 20 jaar en ouder. De groep tussen 0 en 20 jaar bestaat uit 3,7 miljoen mensen, dus naar schatting zijn er in totaal 14,9 miljoen Nederlanders van 15 jaar en ouder. De groei van het socialmediagebruik is voor de helft te verklaren door de bevolkingsgroei van zo'n 100.000 mensen per jaar.

Wat opvalt als je naar de cijfers kijkt, is dat het dagelijkse gebruik van social media vooral groeit bij 65-plussers. Onder jongeren tussen 15 en 19 jaar is voor het tweede jaar op rij een daling te zien.

Daarbij moet ik wel opmerken dat deze cijfers voortkomen uit zelfrapportage: mensen antwoorden in een vragenlijst hoeveel tijd ze besteden aan social media. Dat is geen heel betrouwbare methode voor het gebruik, omdat mensen eigenlijk helemaal niet zo'n goed beeld hebben van hoeveel tijd ze eraan besteden.

2. Instagram groeit harder dan TikTok

Alle videoplatforms (YouTube, TikTok en Instagram) laten een groei zien in gebruik. Opvallend daarbij is dat de groei van Instagram de afgelopen twee jaar leek te stagneren, maar het platform het afgelopen jaar plots weer flink gegroeid is. Het gebruik nam toe met 8 procent, terwijl TikTok slechts 6 procent groeide.

Ik had dit graag uitgesplitst naar leeftijd, maar Newcom vraagt 500 euro voor de toegang tot deze data.

3. Het negatieve effect van social media op het mentale welzijn groeit

De afgelopen jaren gaat het vaak over de negatieve gevolgen van socialmediagebruik op het mentale welzijn, specifiek onder jongeren. Het onderzoek van Newcom laat zien dat deze problematiek groeit. Niet alleen zegt bijna de helft van de Nederlanders dat social media een gevaar vormen voor het mentaal welzijn; het aantal mensen dat zegt zich minder gelukkig te voelen door het gebruik van social media is met zo'n 8 procent gegroeid naar 2,6 miljoen.

Niet geheel verrassend is dit een probleem dat we vooral terugzien bij jonge mensen. Bijna eenderde van de jongeren tussen de 15 en 28 jaar zegt zich minder gelukkig te voelen door het gebruik van social media, terwijl dat vorig jaar nog een kwart was. Onder de groep tussen de 29 en 44 jaar is de groei minder groot, maar ook daarvan zegt ruim een kwart zich minder gelukkig te voelen.

Het is dan ook niet gek dat de groep ondervraagden probeert hun socialmediagebruik te verminderen. Ruim eenderde van de Nederlanders denkt er weleens over na om te stoppen met social media. Die groep is in twee jaar tijd met zo'n 14 procent gegroeid.

Daarnaast laat het onderzoek zien dat hoe meer iemand social media gebruikt, hoe groter de kans is dat hij of zij zich wel eens eenzaam voelt. Dat zegt overigens niets over oorzaak en gevolg. Het kan zijn dat eenzame mensen meer social media gebruiken, dat socialmediagebruik het gevoel van eenzaamheid vergroot of allebei.

4. Een ruime meerderheid van de Nederlanders is voor een socialmediaverbod voor kinderen, ook jongeren

Misschien wel het interessantste cijfer uit het rapport gaat over een socialmediaverbod voor kinderen onder de 16 jaar. Onder Nederlanders boven de 29 is bijna tweederde hier een voorstander van. En voor het eerst is onder jongeren tussen de 15 en 28 jaar een meerderheid hiervoor.

Kort

• De Correspondent heeft een klacht ingediend bij de ACM tegen LinkedIn. De nieuwssite beschuldigt het sociale netwerk van Microsoft van "onrechtmatige contentmoderatie". Aanleiding is dat LinkedIn een video heeft verwijderd van hoofdredacteur Rob Wijnberg die de Amerikaanse president Donald Trump 'het grootste gevaar voor de wereld sinds Adolf Hitler' noemt, omdat deze aanstootgevend zou zijn.
• 79 procent van de grootste nieuwssites in de VS en het VK blokkeren ten minste één crawler van een techbedrijf die trainingsdata verzamelt voor het trainen van AI-modellen. 71 procent blokkeert het gebruik van de informatie op hun site voor zoekopdrachten binnen chatbots. In het verleden heb ik een aantal keer zo'n analyse voor Nederland gemaakt; ik zal binnenkort weer eens een overzicht maken van wat uitgevers op dit moment doen.
• Vox.com maakt gebruik van Patreon om lezers te laten betalen en vervolgens meer contact met hen te hebben. Een opvallende keuze, want Patreon is een platform dat vooral door zelfstandige makers wordt gebruikt. Ik gebruik het zelf voor de podcast Trust Nobody die ik maak, maar ken geen andere nieuwsmedia die er gebruik van maken.
• Het Witte Huis heeft een met AI bewerkte foto van een zwarte vrouw verspreid die was opgepakt bij een demonstratie. De vrouw is hard aan het huilen op de foto die de Amerikaanse overheid heeft verspreid, maar in werkelijkheid huilde ze helemaal niet, onthult The Guardian.
• Substack een nieuwsbriefdienst noemen, dekt al lang de lading niet meer, maar met de lancering van een TV-app voor video stapt het platform nog verder af van zijn oorsprong.
• De enshittification van YouTube neemt extreme vormen aan. De videodienst gaat makers de mogelijkheid geven om middels kunstmatige intelligentie YouTube-Shorts te genereren waar ze zelf een rol in spelen. Ook kunnen makers games creëeren voor hun publiek door enkel een prompt in te voeren.
• Google herschrijft in de VS de titels van artikelen binnen Google Discover. Vanuit uitgevers was er veel kritiek, omdat de titels soms pure clickbait waren of zelfs onzin bevatten. Google gaat er echter gewoon mee door, omdat gebruikers er lekker veel op klikken. Mochten de mensen bij Google het niet weten: dat is het hele ding met clickbait: mensen klikken erop. Dat maakt het gebruik ervan echter niet minder kwalijk.
• De verkoop van het Amerikaanse deel van TikTok aan een groep bedrijven is rond. Het sociale netwerk komt daarmee echter niet volledig in Amerikaanse handen, zo heeft onder andere een investeringsbedrijf uit Abu Dhabi 15 procent van de aandelen in handen. Wanneer de Amerikaanse versie van TikTok volledig losgekoppeld wordt van de rest van de wereld en wat dat in de praktijk betekent voor de zichtbaarheid van Amerikaanse video's in Nederland is nog niet duidelijk.
• Netflix heeft weer een aantal deals gesloten met Engelstalige (video)podcasts die voortaan via de streamingdienst te zien zijn. Volgens de baas van Netflix zijn podcasts "een moderne talkshow".
• Dat het ging gebeuren was al bekend, maar nu heeft Meta officieel aangekondigd dat het advertenties op Threads wereldwijd gaat uitrollen.
• Spraakassistent Siri verandert uiteindelijk toch in een chatbot, terwijl Apple dat in eerste instantie niet wilde. Dat meldt Bloomberg. Vorige week werd bekend dat Apple een deal heeft gesloten met Google voor het gebruik van Gemini als onderliggende techniek, omdat het Apple zelf niet lukt om een taalmodel te ontwikkelen dat goed genoeg is.
• Adobe heeft Acrobat Studio, waarmee je pdf's kunt bewerken, uitgebreid met een heleboel AI-functies. Je kunt onder meer een samenvatting laten genereren die wordt voorgelezen.