Hoe verandert de journalistiek dit jaar door kunstmatige intelligentie?

Na een winterse week in Nederland en een onstuimige week op het geopolitieke toneel, is deze zaterdagochtend een prima moment om even in de ontwikkelingen binnen je vakgebied te duiken met deze nieuwsbrief. Ik heb twee onderwerpen op het programma staan:

• De impact die AI dit jaar gaat hebben op de journalistiek wordt overschat.
• De kritiek op Grok richt zich te weinig op de gebruikers.

De impact die AI dit jaar gaat hebben op de journalistiek wordt overschat

Het Reuters Institute heeft 17 experts op het gebied van innovatie binnen de journalistiek gevraagd wat de ontwikkeling van generatieve AI dit jaar gaat betekenen voor de journalistiek. Bij de experts zitten uiteraard veel Amerikanen, maar er is bewust gekozen om ook experts uit Europese en Aziatische landen te vragen. Ezra Eeman, directeur Strategie & Innovatie bij de NPO, is bijvoorbeeld één van de zeventien. Daarnaast is ook lezers van de site van het Reuters Institute gevraagd naar hun verwachtingen.

In de verwachtingen komen een vijftal duidelijke punten naar voren:

1. Het publiek zal vaker kunstmatige intelligentie gebruiken om toegang te krijgen tot nieuws.
2. Er komt bij het publiek meer vraag naar verificatie.
3. Automatisering en agents zullen redacties hervormen.
4. Redacties zullen hun vaardigheden op AI-gebied verbeteren en AI-infrastructuur bouwen.
5. Kunstmatige intelligentie zal datajournalisten nog meer mogelijk geven om onderzoek te doen.

Het zijn allemaal logische verwachtingen, maar ik twijfel wel in hoeverre ze allemaal werkelijkheid gaat worden dit jaar. Dat het publiek vaker kunstmatige intelligentie gaat gebruiken om toegang te krijgen tot nieuws lijkt me logisch. Onderzoek laat hier een stijgende lijn zien en de integratie van generatieve AI in producten die mensen al gebruiken, zoals Google, zal hieraan bijdragen.

Ook is het logisch dat kunstmatige intelligentie datajournalisten meer mogelijkheden gaat geven. Je zag de afgelopen jaren al dat dit de groep journalisten is voor wie er veel nuttige toepassingen zijn en die dit soort innovaties ook veel makkelijker omarmt dan een doorsneejournalist.

De andere drie punten vind ik twijfelachtiger. Als je kijkt naar de verwachting op het gebied van verificatie, dan is dat sowieso een punt dat voornamelijk wordt genoemd door lezers van de website en minder door de experts. En over het algemeen zie je dat op dit vlak de behoefte hieraan achterblijft. Ondanks het feit dat er steeds meer realistische nepbeelden zijn, lijkt de gemiddelde persoon hier helemaal niet zoveel mee bezig. Sterker nog: je ziet zelfs dat het mensen over het algemeen veel minder boeit of iets echt of nep is, dan je zou verwachten.

Dat doet overigens niets af aan het feit dat verificatie van beeld steeds belangrijker wordt, maar vooral ook steeds lastiger. De adoptie van technologische standaarden om de authenticiteit van media te achterhalen gaat zeer langzaam, omdat de urgentie lijkt te ontbreken. Dat terwijl ik verwacht dat de toename van de hoeveelheid gegenereerde beelden die nauwelijks van echt te onderscheiden is misschien wel de meeste impact heeft op het werk van de journalisten dit jaar.

De grootste twijfel heb ik bij de twee punten die worden gemaakt over de algehele adoptie en integratie van kunstmatige intelligentie op redacties. Afgelopen jaar zie je dat men blijft hangen in het gebruik van generatieve AI voor laaghangend fruit: transcriptie van interviews, het doen van suggesties voor koppen en socialmediaposts, het controleren van teksten, dat soort werk.

Daarbij zie je dat redacties nog steeds worstelen met hoe dit goed en verantwoord te integreren in hun werkproces, waardoor ook veel gebruik van generatieve AI door journalisten op eigen initiatief gebeurt. Hier worstelen de managementlagen mee en het valt me op dat redacties die niet al in 2024 concrete stappen hebben gezet op dit vlak, een beetje blijven hangen om dit handen en voeten te geven.

Natuurlijk zal er in 2026 vooruitgang zijn, maar een verwachting als "redacties zullen hun vaardigheden op AI-gebied verbeteren en AI-infrastructuur bouwen" voelt groter dan de ontwikkeling in de praktijk zal zijn. Dat redacties daadwerkelijk zullen hervormen dit jaar door automatisering trek ik dan ook sterk in twijfel.

Überhaupt blijft de ontwikkeling van automatisering achter bij de verwachtingen. 2025 zou het jaar van AI Agents worden, maar wat we tot nu toe zagen van de grote techbedrijven valt tegen. Dit jaar zal vast vooruitgang opleveren op dat vlak en er zullen redacties zijn die automatisering zullen omarmen, maar van hervorming van redacties zal nog weinig sprake zijn, verwacht ik. Dat betekent niet dat dat op termijn niet alsnog gebeurt. Echter: dat 2026 het jaar van een grote verandering op dat vlak zal zijn, is een overschatting van niet eens zozeer de technologische ontwikkeling, maar vooral van de adoptie- en veranderingssnelheid van nieuwsorganisaties.

Om te zien wat er dit jaar op AI-vlak gaat gebeuren binnen de journalistiek kun je uiteindelijk het beste naar het verleden kijken. En dan zie je dat de ontwikkelingen over de hele linie snel gaan, maar specifiek binnen de journalistiek de veranderingen achterbleven bij de verwachtingen die men had. Er is geen reden dat dat dit jaar anders zou zijn. En zoals ik deze zomer al schreef: als kunstmatige intelligentie een wondermiddel is voor de journalistiek, dan hebben we dat allang doorgehad.

De kritiek op Grok richt zich te weinig op de gebruikers

Het ging de afgelopen week veel over hoe gebruikers op X het AI-model Grok gebruiken om seksueel getinte en gewelddadige beelden te genereren. Daarbij gaat het om afbeeldingen van bestaande personen en ook van minderjarigen.

Zeker in de EU wil men zowel bij de Europese Commissie als in allerlei landen kijken of X hiervoor kan worden aangepakt. De laconieke reactie van Elon Musk en het feit dat Apple en Google de apps van Grok en X gewoon blijven aanbieden in hun app stores roept daarbij vragen op. Gisterochtend heeft X op het sociale netwerk het genereren van afbeeldingen (tijdelijk) beperkt tot betalende gebruikers om uiteindelijk toch maar tegemoet te komen aan de kritiek, maar via de Grok-app kan nog steeds iedereen dit soort afbeeldingen genereren.

Wat me daarbij opvalt is dat bijna alle kritiek gericht is op het platform. En natuurlijk is het schandalig dat Grok nauwelijks beperkingen kent en dus gebruikt kan worden voor het genereren van dit soort afbeeldingen. Dat het systeem simpelweg aan te roepen is via een mention op X, maakt dat de technologie ook nog eens heel toegankelijk is. Vervolgens modereert X nauwelijks wat er gebeurt op het platform, waardoor het maken en delen van dit soort afbeeldingen wel erg eenvoudig wordt.

Dat zou niet moeten kunnen, laat dat duidelijk zijn, maar het zou in mijn ogen meer moeten gaan over de mensen die dit doen. Grok kan wel worden uitgezet of beperkt op X, maar dan kun je nog steeds met Grok zelf dezelfde soort afbeeldingen maken (of erger). En als Grok zelf wat meer beperkingen zou krijgen, is er altijd wel weer een ander AI-model te vinden dat dat kan. Er zijn op internet honderden nudify-tools te vinden, waarmee je mensen op een foto digitaal kunt uitkleden. Deze zijn bijvoorbeeld beschikbaar via platforms als Telegram, maar daar hoor je nauwelijks iets over in de media.

Je kunt de technologie proberen te beperken, maar er zullen altijd tools beschikbaar blijven om dit soort beelden mee te genereren. En ook zullen er altijd platforms zijn waarop dit soort beelden verspreid kunnen worden. Nogmaals: daarmee wil ik niet zeggen dat X niet aangepakt moet worden, maar uiteindelijk moet je vooral zorgen dat je de makers en verspreiders zelf aanpakt of kunt aanpakken. Daar gaat het veel te weinig over, terwijl de mensen die dit doen het echte probleem zijn.

Kort

• DPG Media neemt het mediamerk Linda over van Talpa Network. Linda zat vooral bij Talpa Network omdat ze de zus van John de Mol is, want het mediabedrijf is verder niet actief als uitgever.
• Het bestuur van Warner Bros. Discovery heeft nogmaals het vijandige overnamebod van Paramount afgewezen. Warner Bros. Discovery wil graag in zee met Netflix, waarmee het een deal had gesloten voordat Paramount met het overnamebod kwam.
• Gebruikers brengen steeds meer tijd door op LinkedIn. Een belangrijke reden daarvoor is dat het, in tegenstelling tot Facebook, een platform is waar veel meer positiviteit te vinden is.
• ChatGPT voegt een aparte Gezondheids-tab toe aan het platform. Nu gebruiken mensen de chatbot al voor allerlei gezondheidsgerelateerde vragen; desondanks is het actief omarmen hiervan een twijfelachtige stap. Gebruikers worden hiermee aangemoedigd om actief informatie over hun gezondheid te delen en het opvolgen van gezondheidsadviezen van een taalmodel is niet zonder risico.
• Disney+ gaat korte verticale video's toevoegen aan het platform in de hoop dat gebruikers de streamingdienst meer gaan gebruiken.
• Spotify heeft de eisen die het stelt aan podcastmakers om betaald te krijgen verlaagd. Het bedrijf betaalt makers van videopodcasts op basis van het aantal kijkers op Spotify, maar tot nu toe moesten makers minstens 2000 kijkers per maand hebben die samen minstens 10.000 uur keken. Dat is verlaagd naar 1000 kijkers die minstens 2000 uur kijken. Voor traditionele (audio)podcasts betaalt Spotify makers niet.